Chuyên gia cảnh báo gánh nặng nhiễm trùng ở người cao tuổi

Quá trình lão hóa kết hợp cùng các bệnh nền mạn tính khiến hệ miễn dịch suy yếu, biến những đợt nhiễm trùng đường hô hấp thông thường thành biến chứng suy hô hấp, tăng nguy cơ tử vong ở người cao tuổi.

PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, tại hội thảo khoa học "RSV ở người cao tuổi: Gánh nặng tiềm ẩn ở bệnh nhân có bệnh lý nền và giá trị của việc tiêm ngừa" do Hội Lão khoa phối hợp GSK Việt Nam, tổ chức, cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Trong khi đó, quá trình lão hóa khiến hệ miễn dịch suy giảm dần, làm giảm khả năng đáp ứng trước các tác nhân gây bệnh.

"Khi tuổi cao, hiện tượng lão hóa miễn dịch làm suy giảm khả năng đáp ứng của cơ thể trước tác nhân gây bệnh. Vì vậy, người cao tuổi và người mắc bệnh nền có nguy cơ cao hơn đối với các bệnh truyền nhiễm, nhiễm trùng", PGS Thái nói.

Nguy cơ này càng rõ ở người mắc các bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch. Với nhóm này, một nhiễm trùng hô hấp tưởng như thông thường có thể diễn tiến nặng, làm trầm trọng thêm bệnh nền, tăng nguy cơ nhập viện và tử vong.

Điển hình, RSV (virus hợp bào hô hấp) là một trong những tác nhân được lưu ý ở người cao tuổi. Virus này phổ biến, dễ lây và thường gây triệu chứng tương tự cảm lạnh. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, đặc biệt những người có bệnh nền, RSV có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới và các biến chứng nghiêm trọng.

Khác với triệu chứng thoáng qua ở người trẻ, RSV khi tấn công người lớn tuổi có bệnh nền sẽ đi sâu xuống phế quản và phổi, gây viêm phổi nặng. Mô hình dự báo năm 2025 tính toán trong vòng 5 năm tới, Việt Nam ghi nhận khoảng 4,6 triệu ca nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV ở người từ 60 tuổi trở lên. Virus này dự kiến đẩy 200.000 ca vào viện cấp cứu và cướp đi sinh mạng của gần 18.000 người.

Bên cạnh bệnh đường thở, virus zona thần kinh cũng chực chờ bùng phát khi sức đề kháng của cơ thể tụt dốc. Các nghiên cứu chỉ ra bệnh tim mạch làm tăng 34% nguy cơ phát bệnh zona, còn bệnh đái tháo đường nâng nguy cơ này lên 38%. Giáo sư David Halpin, thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học Sáng kiến toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD), dẫn các khuyến cáo quốc tế khẳng định tiêm chủng là giải pháp căn cơ để chặn đứng nguy cơ chuyển nặng ở người có bệnh nền. Song song đó, giới khoa học đang hoàn thiện công nghệ chất bổ trợ (hợp chất kích thích hệ thống miễn dịch tạo kháng thể mạnh hơn) để tăng hiệu lực bảo vệ của vaccine trên cơ thể người già.

Tại các cơ sở điều trị, bệnh viện bắt đầu đưa nội dung tư vấn tiêm chủng vào quy trình đón tiếp bệnh nhân thường quy. TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết đơn vị chủ động rà soát lịch sử tiêm phòng ngay tại các phòng khám chuyên khoa tim mạch, hô hấp, nội tiết hoặc trước thời điểm bệnh nhân xuất viện, ghép tạng. Bác sĩ trực tiếp đánh giá tiền sử bệnh nền của từng người để chỉ định mũi tiêm chính xác, giảm thiểu rủi ro biến chứng nguy hiểm.

Bộ Y tế cũng vừa hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ và người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, trong đó đề cập các biện pháp tiêm chủng dự phòng, gồm vaccine phòng viêm gan B, ung thư cổ tử cung, RSV, cúm, phế cầu, zona và một số vaccine phù hợp khác. Các chuyên gia cho rằng sự gia tăng đồng thời của tuổi thọ và bệnh mạn tính khiến việc phòng bệnh truyền nhiễm cần được nhìn nhận như một phần của quản lý sức khỏe lâu dài, thay vì chỉ thực hiện khi xuất hiện dịch bệnh hoặc khi người bệnh đã mắc nhiễm trùng.

Lê Nga