Chiến dịch tiến công giúp Houthi siết chặt 'yết hầu biển Đỏ'

Giành được thành phố cảng Mocha và đảo ngoài khơi Yemen mang lại cho Houthi vị trí then chốt để kiểm soát biển Đỏ lẫn eo biển Bab al-Mandab.

Các tay súng Houthi hôm 10/9 tiến vào thành phố cảng chiến lược Mocha, trong khi nguồn tin quân sự Yemen mô tả lực lượng này đang duy trì đà tiến quân về phía eo biển Bab al-Mandab sau khi kiểm soát Mocha.

Một ngày sau, quan chức địa phương xác nhận xuồng chở thành viên Houthi đã tới đảo Mayyun sau khi lực lượng chính phủ rút khỏi đây. "Houthi đã hoàn tất kiểm soát khu vực Bab al-Mandab và đảo Mayyun nằm giữa eo biển", người này nói.

Video được công bố cho thấy các đơn vị Houthi đã hiện diện bên trong Mocha và sân bay của thành phố, tịch thu lượng lớn vũ khí.

Phó tổng thống Tarek Saleh, lãnh đạo Lực lượng Kháng chiến Quốc gia, thừa nhận quân đội của chính phủ Yemen, được quốc tế công nhận và Arab Saudi hậu thuẫn, đã bị Houthi đẩy lui khỏi Mocha và hứng chịu tổn thất nặng nề về nhân lực.

Mocha thất thủ là đỉnh điểm trong chiến dịch tiến công quy mô lớn của Houthi, làm lộ ra những lỗ hổng trên phòng tuyến của quân chính phủ Yemen. Houthi từ ngày 3/9 đã gây áp lực trên ba mặt trận riêng biệt ở phía tây thành phố Taiz, phía nam Hodeidah và Mocha.

"Một trong những lý do chính giúp Houthi kiểm soát được Mocha là quân chính phủ Yemen rút lui. Chưa rõ họ định tái tổ chức hay không chống chọi nổi sức tấn công của đối phương", Ahmed al-Shalafi, biên tập viên phụ trách vấn đề Yemen của Al Jazeera, nhận xét.

Mocha có vị trí chiến lược bởi nằm gần eo biển Bab al-Mandab đóng vai trò "yết hầu" kết nối biển Đỏ với vịnh Aden. Tuyến hàng hải này kết nối châu Á với châu Âu thông qua biển Đỏ và kênh đào Suez, trở nên ngày càng quan trọng kể từ khi eo biển Hormuz bị Iran phong tỏa trong xung đột Trung Đông.

Trước khi kiểm soát Mocha, Houthi đã có khả năng nhắm tới tàu thuyền trên biển Đỏ cùng eo Bab al-Mandab bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa. Houthi từng tấn công các phương tiện ở khu vực này bằng tên lửa đạn đạo diệt hạm.

"Tuy nhiên, Mocha sẽ là vị trí tiềm năng mới để Houthi giám sát, cũng như triển khai thủy lôi, UAV và xuồng không người lái (USV). Houthi là một trong những lực lượng tiên phong đưa những loại vũ khí này vào thực chiến", biên tập viên Howard Altman của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone nhận định.

Đại tá Abdul Basit Al-Baher, sĩ quan quân đội chính phủ Yemen, cho rằng Houthi quyết tâm kiểm soát Mocha để có bàn đạp triển khai xuồng tự sát từ những khu vực gần tuyến hàng hải trên biển Đỏ.

Yousef Mawry, phóng viên Al Jazeera, cho biết giành được Mocha có thể giúp Houthi "siết vòng kiểm soát dọc eo biển Bab al-Mandab". Nhóm vũ trang Yemen còn cắt đứt các tuyến hậu cần quan trọng của đối phương, trong đó có những tuyến hàng đến Mocha bằng đường biển và con đường từ thành phố này đến Taiz.

"Đây có thể là bước ngoặt của xung đột. Mocha là cảng biển cuối cùng mà chính phủ Yemen còn giữ được. Thành phố rơi vào tay Houthi có thể dẫn tới sự tan rã của lực lượng chính phủ ở miền nam Yemen", chuyên gia quốc phòng Wolfgang Pusztai đánh giá.

Ngoài Mocha, Houthi đã kiểm soát được đảo Perim nằm ở vị trí hẹp nhất trên eo biển Bab-el-Mandeb, cách bờ biển phía tây Yemen khoảng 3 km và cách Djibouti 20 km về phía đông.

Ảnh vệ tinh chụp năm 2021 cho thấy trên đảo có đường băng dài 1.800 m cùng nhà chứa máy bay và một số hạ tầng khác. Công trình được cho là do Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xây dựng nhằm hỗ trợ hoạt động của UAV trong khu vực.

Một hòn đảo khác mà Houthi có thể đã giành được là Zuqar, cách Perim gần 130 km về phía bắc. Chính phủ Yemen kiểm soát Zuqar từ năm 1998, sử dụng nơi này để theo dõi lưu lượng tàu thuyền qua biển Đỏ và gần đây là giám sát hoạt động di chuyển của Houthi.

Ảnh vệ tinh thương mại chụp năm ngoái cũng cho thấy có một đường băng trên đảo Zuqar. "Chưa rõ bên nào xây dựng công trình này, nhưng có những dấu hiệu cho thấy có thể cũng là UAE", Altman nhận xét.

Đảo Zuqar cách tuyến hàng hải đi về phía bắc biển Đỏ khoảng 7 km. Nắm giữ hòn đảo có thể cho phép Houthi áp dụng mô hình tương tự Iran tại eo biển Hormuz, khi họ yêu cầu tàu thuyền đi qua luồng nằm giữa đảo Qeshm và Larak.

"Houthi đã kiểm soát thành phố cảng Hodeidah nằm cách đó khoảng 160 km. Chiếm được Mocha và hai hòn đảo nói trên giúp Houthi mở rộng phạm vi hoạt động và tiến gần hơn nữa đến eo biển Bab al-Mandab", Altman đánh giá.

Xung đột tại Yemen leo thang trở lại vào tháng 7, sau vài năm lắng xuống nhờ thỏa thuận ngừng bắn năm 2022. Houthi đã tuyên bố phong tỏa tàu thuyền ra vào Arab Saudi, tập kích các cơ sở dầu khí và hạ tầng trọng yếu tại nước láng giềng, cũng như nhắm vào lực lượng chính phủ Yemen.

Theo công ty cung cấp dữ liệu hàng hải Lloyd’s List Intelligence, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Bab al-Mandab đã giảm 15% sau khi Houthi áp lệnh phong tỏa. "Trung bình 273 tàu đi qua eo biển mỗi tuần trong giai đoạn ngày 27/7-23/8. Trước ngày 20/7, thời điểm lệnh cấm của Houthi có hiệu lực, mức trung bình hàng tuần là 319 tàu", công ty này cho hay.

Arab Saudi những tháng qua chuyển hướng hàng triệu thùng dầu qua đường ống nối đến cảng Yanbu ven biển Đỏ nhằm giảm tình trạng thiếu hụt vì xung đột Trung Đông. Tác động lớn nhất của biện pháp này là tăng chi phí vận chuyển do tàu dầu phải vòng lên phía bắc, qua kênh đào Suez và kéo dài thời gian di chuyển.

Tuy nhiên, những vụ tập kích của Houthi nhằm vào hạ tầng dầu khí Arab Saudi, trong đó có những đợt tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào nhà máy lọc dầu của công ty dầu khí quốc gia Aramco tại Jazan, thành phố cảng nằm ven biển Đỏ, tạo thêm thế khó cho Riyadh và cản trở vận chuyển tới các điểm xuất hàng.

"Những điều này làm dấy lên lo ngại rằng Mỹ có thể phải can thiệp mạnh tay như chiến dịch nhằm vào Houthi năm ngoái, khiến nguồn lực cho chiến dịch tấn công Iran càng bị phân tán. Hải quân cùng các lực lượng chủ chốt khác của Mỹ đang bị quá tải do triển khai liên tục trong nhiều tháng", Altman cảnh báo.

Nguyễn Tiến (Theo War Zone, Al Jazeera, AFP)