Khánh kiệt vì ung thư

Nhiều gia đình có điều kiện kinh tế vẫn phải vay mượn, bán tài sản để theo đuổi phác đồ ung thư đắt đỏ, thậm chí buộc dừng điều trị vì cạn tiền.

Người đàn ông 38 tuổi kinh doanh gần chợ Tân Bình, TP HCM, từng tự tin về điều kiện tài chính bởi thu nhập 50-70 triệu đồng mỗi tháng, nhưng sau một năm điều trị ung thư với nhiều phương pháp đắt đỏ, toàn bộ tích lũy gần như cạn kiệt.

Năm 2023, anh phát hiện bướu niệu mạc, phẫu thuật cắt một quả thận cùng niệu quản và một phần bàng quang. Hơn một năm sau, anh ho ra máu, phát hiện ung thư tái phát, di căn phổi và xương, sang Singapore với kỳ vọng điều trị tốt hơn. Anh lần lượt điều trị bằng liệu pháp miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích kết hợp hóa trị, chụp PET/CT sau mỗi ba chu kỳ. Tuy nhiên, bệnh vẫn tiến triển. Sau khi chi khoảng 4 tỷ đồng, anh không còn đủ khả năng tiếp tục điều trị ở Singapore, đành về bệnh viện ở Việt Nam.

Theo bác sĩ Lâm Trung Hiếu, Chủ nhiệm Khoa Chăm sóc giảm nhẹ, Viện Ung bướu và Y học hạt nhân, Bệnh viện Quân y 175, nhiều gia đình khi đối mặt với ung thư thường chọn phương pháp đắt tiền nhất, với hy vọng có kết quả tốt nhất. Tuy nhiên, thời gian điều trị ung thư thường kéo dài, không phải ai cũng đủ sức theo đuổi những phương pháp tốn kém đến cùng.

Một bệnh nhân nữ 45 tuổi, chủ xưởng sản xuất nhỏ cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Chị bị ung thư thận, được chỉ định phác đồ gồm liệu pháp miễn dịch kết hợp thuốc nhắm trúng đích, dự kiến kéo dài 35 chu kỳ, mỗi chu kỳ khoảng 100 triệu đồng.

Phác đồ giúp bệnh nhân từ chỗ suy kiệt có thể đi lại khỏe mạnh. Nhưng để duy trì điều trị, gia đình phải vay ngân hàng, bán một mảnh đất vẫn không đủ tiền. Đợt gần nhất, họ đến viện trễ 10 ngày vì chưa xoay đủ tiền mua thuốc.

"Áp lực khiến người chồng vốn điềm đạm ngày càng dễ cáu gắt với nhân viên y tế, mang tâm lý căng thẳng mỗi lần đưa vợ qua cửa nhận bệnh", bác sĩ Hiếu kể.

Chọn phương án có thể đi đến cuối

Theo bác sĩ Hiếu, ông từng gặp bệnh nhân điều trị miễn dịch 8 đợt rồi phải thông báo hết tiền, buộc phải dừng giữa chừng. Vì vậy, khi xây dựng phác đồ, ngoài giai đoạn bệnh, đặc điểm khối u và khả năng đáp ứng, bác sĩ cần biết khả năng tài chính của gia đình để có tư vấn lựa chọn nằm trong khả năng chi trả và có thể duy trì lâu dài.

"Không nên bày ra một 'mâm buffet' với tất cả phương pháp rồi để người bệnh tự chọn. Nếu biết gia đình chỉ có khả năng chi trả đến một mức nhất định, bác sĩ cần tư vấn trong giới hạn này, thay vì để họ cố với tới phương án đắt nhất rồi giữa đường hết tiền", ông nói.

Cách tiếp cận này cũng giúp gia đình giảm cảm giác day dứt khi không đủ tiền chọn phương pháp đắt nhất. Người bệnh và thân nhân cần chia sẻ thành thật về khả năng chi trả để bác sĩ cùng tính toán một con đường điều trị phù hợp.

Những trường hợp phải vay mượn hoặc thay đổi điều trị vì thiếu tiền không phải cá biệt. Nghiên cứu trên 634 bệnh nhân tại hai bệnh viện ung bướu ở Việt Nam, công bố năm 2024, ghi nhận 91,8% có gánh nặng tài chính do ung thư, trong đó 51,7% ở mức nặng. Gần một nửa phải vay tiền người thân, bạn bè và 34,1% phải rút tiền tiết kiệm.

Một nghiên cứu khác trên 309 bệnh nhân ung thư vú tại hai bệnh viện tuyến cuối ghi nhận 41% gặp gánh nặng tài chính. Số tiền vượt khả năng chi trả trung bình khoảng 153 triệu đồng, có trường hợp lên tới 1,36 tỷ đồng.

Gánh nặng ngoài viện phí

TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TP HCM, cho biết chi phí điều trị phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn, đặc điểm sinh học khối u, phương pháp và thời gian điều trị. Bệnh tái phát, di căn, phải qua nhiều dòng điều trị hoặc phối hợp nhiều phương pháp thường khiến chi phí tăng cao.

Các thuốc nhắm trúng đích, miễn dịch và xét nghiệm sinh học phân tử giúp cá thể hóa điều trị, song nhiều trường hợp phải sử dụng lâu dài. Một số phác đồ có chi phí thuốc hàng trăm triệu đồng mỗi năm, thậm chí hơn một tỷ đồng. Chẳng hạn, một liệu trình trastuzumab kéo dài một năm có thể tốn khoảng 800-900 triệu đồng; pembrolizumab có giá hơn 60 triệu đồng mỗi lọ, tùy phác đồ có thể cần nhiều lọ mỗi chu kỳ.

Ngoài viện phí, người bệnh còn phải trả chi phí đi lại, ăn ở, người chăm sóc, mất ngày công và giảm thu nhập. Theo bác sĩ Tuấn, BHYT là trụ đỡ quan trọng giúp giảm chi phí trực tiếp, song người bệnh cần được tư vấn rõ quyền lợi và phần phải tự chi trả trước khi bắt đầu liệu trình. Khi phù hợp về chuyên môn, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc generic hoặc thuốc tương đương sinh học thay biệt dược gốc. Một số thuốc có chương trình hỗ trợ người bệnh, giúp giảm chi phí điều trị.

Các bác sĩ khuyến cáo người bệnh không nên tự ý giảm liều, kéo dài khoảng cách điều trị hoặc ngừng thuốc. Khi gặp khó khăn, cần trao đổi với bác sĩ để tìm phương án phù hợp, tránh phải dừng điều trị giữa chừng vì không còn khả năng chi trả.

Lê Phương